Author: Dr Sewak Singh

ਵਿਵਾਦੀ ਬੰਦੇ

ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਆਮ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ ਪਤਾ ਚਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੇ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਕੋਈ ਵਿਵਾਦ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਦੀ ਮਾਸੂਮੀਅਤ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਵਿਵਾਦ ਦੇ ਆਸਰੇ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਖੁਰਾਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਖਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਵਿਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਜੀਵਨ ਵੀ ਬੇਮਾਅਨਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਕਨੀਕੀ ਤਰੱਕੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਬਰ ਛੋਟਾ ਪੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਬੇਹੱਦ ਵਧ ਗਈ ਹੈ ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਗਿਆਨੀ ਹੋਣਾ, ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਬੇਸਬਰੀ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿਵਾਦ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮੁਢਲਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਸਮਾਜ ਅੰਦਰ ਜੇ ਕੋਈ ਇਹ ਜਾਨਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਵਾਦ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਡਦ ਉਤਰ ਇਹੋ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕੋਈ ਨੁਕਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਵਿਵਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਵਿਵਾਦ ਕਿਹੜੀ ਗੱਲ ਉਤੇ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਲੋੜ ਸਮਾਜ ਦੇ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਨਿਰਬਾਹ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਹ ਲੋਕ ਰੌਲਾ ਪਾ ਕੇ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਬੰਦਾ ਜਿਥੇ ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਓਥੇ ਉਹ ਸਧਾਰਨ ਰੁਚੀ ਮੁਤਾਬਿਕ ਕਿਸੇ...

Read More

ਗੁਰੂ ਦੀ ਯਾਦ: ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਲੋੜ

ਬੰਦਾ ਵਖਤ ਕਿਵੇ ਬੀਤਾਵੇ? ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਹੀ ਬੰਦੇ ਦੇ ਜੀਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਧ ਤੈਅ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੀ ਕਰੇਗਾ ਜਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਬੰਦੇ ਨੇ ਜੀਣ ਲਈ ਥਾਂ ਅਤੇ ਵਖਤ ਨੂੰ ਖੰਡ ਲਿਆ। ਇਕ ਪਾਸੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੇਸ਼ ਤੱਕ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਲ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਭੂਤ ਭਵਿੱਖ ਤੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਨਾਲ ਬੰਦੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਪਸਾਰ ਸਿਰਜ ਲਿਆ। ਚੀਜਾਂ, ਹਸਤੀਆਂ ਤੇ ਹਾਲਤਾਂ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਥਾਂ ਵਖਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਸਥੂਲ ਸਮਝ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ ਬੰਦੇ ਕੋਲ ਸਗੋਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਕੋਲ ਹੈ। ਮਾਣਸ ਨੂੰ ਜੋ ਵਡਿਆਈ ਮਿਲੀ ਹੈ ਉਹ ਕੋਈ ਸਰੀਰੀ ਗੁਣ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਉਹ ਧਰਮ ਦਾ ਕਿਣਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਬੰਦੇ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ ਸਭ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਸਦੀਵੀ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਹੈ ਸਗੋਂ ਜੀਣ ਦਾ ਮਕਸਦ ਵੀ ਪਛਾਣਿਆ ਹੈ। ਗੁਰਬਾਣੀ ਅੰਦਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਝੂਠ ਕਹਿਣ ਦੀ ਇਕ ਵਿਆਖਿਆ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਥਾਂ-ਵਖਤ ਵਿਚਲੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ। ਇਥੇ ਰੌਲਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਦਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਸਗੋਂ ਸੰਸਾਰ ਬਾਰੇ ਉਹ ਸਮਝ ਛੱਡਣ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਸਥੂਲ ਸਮਝ ਵਾਲੀ ਭਾਵ ਬਾਕੀ ਜੀਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੈ।ਧਰਮ ਦਾ ਗੇੜ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਥਾਂ ਵਖਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰੀ ਹਸਤੀ ਦੀ ਯਾਦ ਅੰਦਰ ਥਾਂ ਵਖਤ ਸਮੇਤ ਹਰ ਸ਼ੈਅ ਹਰ ਹਾਲ ਦੀ ਕੀਮਤ ਬੰਦੇ ਦੇ ਮਨ ਮਸਤਕ ਤੇ ਮੁੜ ਘੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। “ਘਟ ਘਟ...

Read More